VVT-sector duikt in 2016 in de rode cijfers, de helft van de zorginstellingen maakt verlies

Het aantal ouderen dat zorg nodig heeft groeit in de komende jaren zeer sterk. Het Sociaal en Cultureel Planbureau beraamt dat in 2030 één op de vier inwoners (momenteel één op de zes) in Nederland 65 jaar of ouder is. Vanuit bedrijfseconomisch perspectief zou men verwachten dat bij een toenemende vraag de resultaten verbeteren. Niets is echter minder waar in de VVT-sector.

Daar waar in 2015 al veel instellingen in financiële problemen verkeerden, heeft zich dit beeld verder versterkt in 2016. Beaufort Corporate Consulting heeft de jaarcijfers 2016 van 158 instellingen in de VVT-sector met opbrengsten vanaf € 20 mln. geanalyseerd. Hieruit blijkt dat de sector over 2016 in totaliteit rode cijfers schrijft (nettorendement 2016 bedraagt 0,1% negatief t.o.v. 0,8% positief in 2015). Dat dit een sector-brede tendens is, bewijst het feit dat het aantal verliesgevende instellingen is verdubbeld: van 33 in 2015 naar 66 in 2016. Bijna de helft van de instellingen leidt verlies.

Stijging personele lasten

Belangrijkste oorzaak van dit verlies is de toename van de personeelskosten met 3%. Dat is geen verrassing. In 2016 is in de nieuwe CAO voor de VVT-sector overeengekomen dat werkgevers aan werknemers een aanbod doen om onregelmatigheidstoeslag (ORT) over de wettelijke vakantie-uren opgebouwd in de periode 2012-2016 te compenseren, vermeerderd met een eenmalige uitkering van 1,2% in december 2016. Daarnaast is er een toename van het aantal medewerkers. Omgerekend in fulltime banen betreft dit een toename van 1,1%. De opbrengsten zijn slechts met 1% toegenomen, en daarmee ontoereikend om de hogere personeelskosten te compenseren.

Besparing materiële kosten is een aantrekkelijke ‘quick win

De materiële kosten zijn gemiddeld genomen met 0,5% gestegen. Opmerkelijk is dat de verhouding van deze materiële kosten ten opzichte van de opbrengsten zeer sterk varieert per instelling: van 12% tot 42% bij een gemiddelde van 21,3%. Instellingen die er in slagen de materiële kosten laag te houden hebben over het algemeen een bovengemiddeld rendement. Er is dus werk aan de winkel! Met een besparing van 0,6% op de materiële kosten zou de hele sector in 2016 een break-even rendement hebben gerealiseerd. Door hier in 2017 op te focussen zou de sector weer positieve resultaten kunnen laten zien. Uit de benchmarkanalyse van Beaufort Corporate Consulting blijkt dat verlaging van de materiële kosten voor de meeste instellingen heel goed mogelijk is.

Weerstandsvermogen is gemiddeld goed

Hoewel het absolute eigen vermogen van de instellingen in totaliteit is gedaald, is de solvabiliteit met 0,3% licht gestegen naar 32%. Dit komt door afname van de boekwaarden van vaste activa, waardoor het balanstotaal van de sector is afgenomen. Met een gemiddelde solvabiliteit van 32% is er in het algemeen sprake van een gezond weerstandsvermogen. Banken houden circa 20% aan als ondergrens bij het verstrekken van financieringen, mits ook aan diverse andere financiële criteria is voldaan. Het blijkt echter dat 20 van de onderzochte instellingen een solvabiliteit hebben van minder dan 20%, waarvan 10 zelfs minder dan 15%. Dat is een serieuze ‘red flag’ voor deze instellingen.

Optimalisatie financieringsstructuur biedt kansen om rendement te verbeteren

De instellingen hebben gezamenlijk in 2016 circa €550 mln. netto geïnvesteerd in vaste activa (voornamelijk gebouwen). Het saldo van de langlopende schulden is echter nagenoeg gelijk gebleven. De aflossingen zijn dus even hoog als de nieuw afgesloten financieringen. Beaufort heeft de indruk dat het enthousiasme van banken om nieuw vastgoed in de sector te financieren afneemt. Een trend die Beaufort in dit verband ziet is de toetreding van (buitenlandse) vastgoedinvesteerders in de zorg. Steeds meer vastgoedinvesteerders achten de zorgsector interessant om in te investeren.

Tenslotte valt het op dat het saldo vrij besteedbare liquide middelen €2,4 mrd. bedraagt. Het saldo langlopende schulden bedraagt tegelijkertijd € 4,5 mrd. Dit wijst er op dat nog onvoldoende wordt gestuurd op rendementsverbetering door optimalisatie van de financieringsstructuur, simpelweg door een overschot aan liquide middelen te gebruiken om langlopende schulden af te lossen of nieuwe investeringen daaruit te financieren. Hier liggen voor zorginstellingen kansen om het rendement te verbeteren, zonder dat dit ten koste hoeft te gaan van ingrepen in de personele sfeer. 

Ondanks de huidige verliessituatie zijn er volop kansen om rendement te verbeteren

Ondanks de rode cijfers in 2016 zijn er goede kansen om rendementen te verbeteren. ‘Quick wins’ zijn te realiseren op het vlak van materiële kosten en financieringsstructuren. Het realiseren hiervan is eens te meer van belang om de grote uitdagingen binnen de VVT-sector het hoofd te kunnen bieden en de continuïteit op langere termijn te waarborgen.

Jan Janssen en Gerard Adriaanse, namens Beaufort Corporate Consulting