Marktwerking of Overheidsingrijpen?

Nieuwegein, mei 2019

Het is verrassend om te zien hoe dit kabinet lijkt uit te gaan van een veranderde rol voor de overheid. Waar men onder leiding van de VVD in het afgelopen decennium toch vooral heeft ingezet op marktwerking in bijvoorbeeld de zorgsector, het OV, de postbezorging of de KLM, lijkt 2019 een omslagpunt te vormen in het idee dat de markt voor alle zaken een optimum kan realiseren. Op het idee van vrijheid en blijheid, in de zin van; Geef bedrijven de ruimte en laat de overheid een stap terug doen, lijkt men nu terug te komen.

De voornaamste reden hiervoor lijkt het wegvloeien van zeggenschap en controle. Je ziet een herwaardering van de rol van de overheid zeker als het gaat om cruciale belangen. Zij wil weer meesturen bij belangrijke strategische keuzes. Er is sinds dit jaar een trendbreuk opgetreden in het afbouwen van overheidsdeelnemingen. Hieronder volgen enkele cases:


De zorgsector

Volgens minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid is de marktwerking in de gezondheidszorg "doorgeslagen" en moet worden ingeperkt, anders wordt goede zorg steeds moeilijker te organiseren en te betalen, zegt hij recent in een interview in het AD. "De zorg heeft minder markt en meer samenwerking nodig. Anders houden we het niet vol", zegt de minister in hetzelfde artikel. Het faillissement van de IJsselmeer ziekenhuizen en het Slotervaart ziekenhuis eind vorig jaar heeft een ingrijpend effect gehad op de samenleving, waardoor er twijfels zijn ontstaan of marktwerking hier wel op zijn plaats is. Sinds begin van dit jaar zijn namelijk twee zorginstellingen gered van faillissement; Instelling Arduin in Zeeland en Maasziekenhuis Pantein in Beugen. Daarnaast lijkt er gedoogsteun te worden gegeven aan apothekers om patentrechten te ‘schenden’ en eigen medicatie te produceren, wanneer er aanwijzingen zijn dat farmaceutische bedrijven woekerprijzen rekenen voor hun medicijnen. Initiatiefnemer hierin is de Haagse apotheker Paul Lebbink. Hij is namelijk begonnen aan de eigen productie van een “imitatiepil” tegen taaislijmziekte en heeft bij de opening van zijn laboratorium bezoek gehad van minister Bruno Bruins (Medische Zorg en Sport). De apotheker geeft weliswaar aan rechtszaken van farmaceuten tegemoet te zien, maar hij geeft prioriteit aan het patiënten belang.

 

Postbezorging

De postbezorging is in het verleden geprivatiseerd om optimalisatie en prijsconcurrentie te realiseren in het voordeel van de Nederlandse burger. De overnamestrijd rond PostNL door het Belgische BPost vormde echter een eyeopener voor de Nederlandse overheid. De postbezorging is in Nederland, ondanks de digitalisering, nog steeds een cruciaal onderdeel van de infrastructuur. Door een overname door BPost zou deze voorziening voor een groot deel in handen komen van de Belgische overheid, die een meerderheidsbelang in BPost heeft. Vandaar dat de men nu staat te juichen bij de beoogde fusie van Sandd en PostNL; aangezien het beide Nederlandse bedrijven zijn. Feitelijk zal dit echter resulteren in een nieuwe monopolypositie in de Nederlandse postbezorgingsmarkt en de voorgenomen voordelen van privatisering volledig teniet doet. We zijn dan weer terug bij af! 

 

KLM

Op 26 februari 2019 verraste minister Wopke Hoekstra de samenleving door plotseling een staatsbelang in Air France KLM te nemen. Deze actie was geheel tegendraads aan de opstelling van de overheid in 2004 toen KLM met toestemming van de Nederlandse regering fuseerde met Air France, waarin alleen de Franse overheid een belang hield (destijds 44% in de gefuseerde onderneming, momenteel nog ca. 14%) en het laten failleren van vliegtuigbouwer Fokker in 1996. Doel van de ministers is om het belang van de Nederlandse overheid gelijk te trekken aan dat van Frankrijk, want "we willen aan tafel zitten en niet verrast worden", aldus minister Cora van Nieuwenhuizen (Infrastructuur).     

 

Banken

Om een faillissement te voorkomen, nam de Nederlandse overheid in 2008 de ABN AMRO Bank over en alhoewel een deel van de aandelen inmiddels zijn verkocht, bezit de overheid nog altijd meer dan de helft van het belang dat zij naar verwachting niet snel van de hand zal doen. Ook de Volksbank (voormalig SNS Bank) is volledig in handen van de Nederlandse overheid. Nu de belastingdienst overweegt van huisbankier (momenteel de ING) te switchen, lijkt een keuze voor ABN AMRO Bank of de Volksbank niet meer dan logisch.

 

Conclusie

Kort samenvattend lijkt de overheid zich inmiddels enerzijds te realiseren dat er cruciale sectoren zijn, waarbij grote maatschappelijke belangen spelen die moeten worden beschermd. In die sectoren zal in de toekomst ook een belangrijke rol voor de overheid zijn weggelegd. Het is verstandig dat de overheid deze rol pakt en hierin niet te naïef opereert door alles aan de markt over te laten.

Anderzijds kan het in sommige gevallen wenselijk zijn wanneer, zoals in het geval van de genoemde ziekenhuizen, overcapaciteit bij slecht functionerende organisaties wordt weggehaald. Een faillissement kan dan niet altijd worden vermeden, maar dat kan, bijvoorbeeld in het geval van het Slotervaart ziekenhuis, ook onze zorgsector sterker en gezonder maken.

 

Beaufort is gespecialiseerd in het adviseren en begeleiden van herstructureringen, transformaties, performance improvement en/of herfinancieringen. Indien u behoefte hebt aan een oriënterend vrijblijvend gesprek, neem dan contact op om samen te kijken naar de mogelijkheden die de huidige situatie voor uw bedrijf biedt.